E-GAZETE
KARİKATÜR

› ARDAHAN

› BAKANLIKLAR

› BEYKOZ

› E DEVLET A. SAYFA

› IĞDIR

› KARS

› ULUSAL YAYINLAR

› BİZ KİMİZ

› KÖYLÜNÜN KLAVUZU

› BİLİŞİM TEKNOLOJİSİ…

› İSTANBUL ARDAHAN…

› ARDAHANDA TARİH…

› EKOLOJİK ÜRÜNLERİMİZ

› ARDAHAN KÜLTÜREVİ…

› ARDA-FED TÜZÜK

› HOÇ-FED TÜZÜK

› ARDAHAN'IN TARİHSEL…

› ORGANİZASYON

› Kongre Süreci ve…

› GEREKÇEMİZ VE GENEL…

› Gönüllü Temsicimiz…

› Gölgeli Köyü Tüzüğü

› Ardahan Kültürevi…

Gölgeli Tarihi

12
14
16
18
GÖLGELİ(KORGELİ) KÖYÜ TARİHİ
 
İlyas YILDIZ / 23.01.2009
 
ARDAHAN’IN YAZILI TARİHSEL ÖZETİ
M.Ö. 680 yılarında Kafkaslar kuzeyinden gelen altı göçebe İskitler Ardahan bölgesini Van/Urartu İmparatorluğu'ndan aldılar Sakaların Gogarlı, Taoklu, Cavaklı boylarının bu bölgede yerleştikleri bilinmektedir.
 
Sakaların bölgedeki 500 yıllık hâkimiyetinden sonra arkasından İranlan gelen Part/Arsaklı 600 yıl bölgedeki hâkimiyetlerini sürdürmüşlerdir. (M.Ö. 150-M.S 430) Makedonyalı İskender çağında da olmak suretiyle, 1068’de Alparslan’ın Selçuklu bölgesine kattığı bu bölgede uzun yıllar Kuman ve Peçenek Türklerinin yaşadıkları bilinmektedir.
 
1124 yılında Kafkaslar kuzeyinden gelen Ortodoks Kıpçak Trükleri’nin yerleşme yeri olmuş ve İlhanlılar çağında 1267 yılında Kıpçaklar Ardahan-Ahıska-Artvin kesiminde Atabek adlı bir sülale kurarak, 1479’da İstanbul’a tabi olmuş ve Osmanlı Devleti ordularının 1578 yılında Ahıska’yı fetihlerine kadar hüküm sürmüşlerdir.
 
GÖLGELİ(KORGELİ) KÖYÜ
Gölgeli(Korgeli) köyü ile ilgili kesin bir tarihi bilgiye sahip değiliz. Diğer yandan köyün tarihi gelişimi Hocvan’ın tarihi ile bir bütünlük arz eder demek daha doğru olur.
 
Ardahan’ın yazılı tarihi ile ilgili kaynaklara baktığımızda M.Ö. 680 yılarını işaret etmektedir Ancak, biz sözlü kaynaklar ışığında Hoçvan’ın tarihi için 1780–1785 yılları varsayılıyorsak Gölgeli(Korgeli) Tarihi için bu kıstası göz önünde bulundurmak durumundayız
 
Hocvan’ın tarihi için 1780–1785 yılları varsayılıyorsa eğer 21 pare Hocvan köyleri için bu tarihleri baz almalıyız kanımca.
 
Hocvan da her köyün bir hikâyesinden hareketle yaptığımız araştırmada yeterli, elle tutulur kanıt ve delillere rastlayamadığımızdan köyün bugün yaşayan 1924 doğumlu Asker YILDIZ’ la süren sohbet neticesinde osso sülalesinden geriye doğru 7 nesil öteye gitmemiz gereğine karar verdik.
 
Bu ise bizleri Osso sülalesinin en yaşlı bireyinden geriye doğru gittiğimizde 1800–1819 yıllarına götürmekte ve diğer Hocvan köyleri gibi Gölgeli(Korgeli)ninde çarlık Rusya’sı ve Osmanlı’nın egemenliğinde kaldığını göstermektedir.
 
1877–1878 Osmanlı Rus harbi, Osmanlı kuzeydoğuanadolu da (Kars, Ardahan ve Artvin) hâkimiyetini kaybedince çarlık Rusya sı Hocvan da etkili olur. Bu dönemle ilgili bilgilerin çoğu sözlü tarih çalışmalarına dayandırılmaktadır ve gelişen olaylarla ilgili birbirinden farklı yorumlar söz konusudur.
 
19 yüzyıl ve 20 yüzyıl başlarında bölgede oldukça etkili kişiler olduğu sözlü kaynaklarca vurgulanır.
Arif ağa, Beyaz bey, İzzet bey
 
Özellikle İzzet Bey ve Beyaz Bey’in Hocvan’ın tümü üzerindeki hâkimiyetleri biryana Gölgeli(Korgeli) ve Samanbeyli(Sıxıpet) üzerinde etkin kişiliklerinden bahsedilir.
 
Bu etkinliklerden bir tanesi Gölgeli(Korgeli) ve Samanbeyli(Sıxırpet) arasında köy sınırlarının belirlenmesi ile ilgili osso sülalesinin en büyüğü Gaşte arasındaki Tiflis mahkemesi macerası günümüze kadar anlatıla gelmektedir.
 
Bu şahıslar Kürt olmakla birlikte bölge siyasetine feodal kaygılarla hareket etmiş, Kimi zaman Osmanlı ve Rus yönetimleri ile ittifaklar kurdukları dilden dile söylene gelir.
 
Yakın zamanda yazar Rohat Alakom'un Kars Ardahan Kürtleri başlığı ile yayınlanan  "..... 1924 yılında Tiflis’te yayımlanan Zerya Vastoka'nın bir sayısında yer alan bir haber, Göle yöresindeki Arif Ağa adında bir Kürt ağası ve işbirliği halinde olan askeri ve idari güçlerin yörede estirdikleri törürü ele alır. V.Gurka-Kniyajin adında birisi tarafından gönderilen bu ilginç haber Kars ve çevresinin Türkiye'nin sınırlarına dâhil edilmesinden dört yıl sonra yayımlanır.
 
Gazetede Şark kapısı, Kars-Ardahan Yolu civarında göçebe olan Mamaş Aşiretleri üzerine başlığı ile bu küçük tarihi haber şöyledir: Arif Ağa, Mamaş'a 20 verst uzakta bulunan Murkan köyünde yaşayan zengin bir Kürt, 1000 civarında hayvan sahibi Son dönemlerde Mamaş aşiretinden hayvanları zorla aldı. Kimse onunla baş edemiyor. Kaymakam ve valiler onun emrinde istediğini yapıyor. Biz Ardahan’ın doğusunda kalan Göle'de bulunuyoruz. Çelka'ya doğru gidiyoruz. Bölgenin amiri Merdenek askeri karakolundan iki verst uzakta bir Kürt köyü olan Okam'da kalıyor. Okam'daki kaymakamla selamlaşıp ayrıldığımızda kapının önünde elleri kolları bağlı, çıplak vaziyette üç Kürt gördük. Çavuş adam öldürdüklerini onlara söyletebilmek için kalın bir çubukla elli kez ayaklarına vuruyordu. Onurlu ve özgüvenleri olan bu Kürtler çektikleri acı karşısında ses çıkartmıyor, bağırıp çağırarak zayıflıklarını dışa vurmuyorlardı. Ormana yakın olan Merdenek, askeri kışlaların bulunduğu ve
Oltu-Erzurum, Ardahan ve Kars’a giden üç yol üzerinde." Diye geçer.
Rus ve Türk hükümetlerinde her zaman bireysel menfaatlerini ön planda tutan beylerden Beyaz Bey tarafından her ne kadar Hamzoye Dursun’un Aydına sürüldüğü iddia edilse de Beyaz Bey’in bu olayla ilgisi olmadığı, çünkü o dönemde yaşamadığı konusunda iddialar söz konusudur.
Her dönemde işbirlikçi olmayı alışkanlık haline getirerek kendi halkına zulmeden bu Bey’lerden Beyaz Bey’in kimi sözlü kaynaklarda Prebadi, kiminde ise Sıpki aşiretinden olduğu ve Ağrı/Tutak’tan geldiği iddia edilir.
Gene bazı sözlü kaynaklarca Hoçvan’ın çoğunluğunun Prebadi aşiretinden olduğu, Celali ve diğer aşiretlerin çok azınlıkta olduğu söylenirken Hoçvan’da yerleşik (özellikle Gölgelide) bazı Avşarların Prebadi, Bazılarınınsa Celali aşiretinden olduğu sözlü kaynaklarca belirtilir. 
Diğer Bey’ler gibi Rus ve Türk hükümetleri ile bireysel menfaatleri gereği her fırsatta işbirliği içinde olan Beyaz Bey’in Akıbeti Rus Ermenilerinin suikastı ile son bulmuştur. Gene Beyaz Bey gibi işbirlikçi-Feodal kaygıları ile bilinen Keleş Bey gibi birkaç kışı Rusça bilirdi.
Beyaz Beye Ermeni Ruslar suikast kurarken Keleş Bey şimdiki Gölgeli köyünde (Avşarların dedesi) Rusçayı o bildiği için suikast’a yardım ettiği ve Beyaz Bey’in Arif-e Edo tarafından vurulduğu sözlü kaynaklarda belirtilir. Beyaz Bey’in vurulduğu odada halen mermi izi bulunmaktadır.
Bu arada Avşarlardan söz açılmışken hatırlatmada yarar var… üstte Hoçvan genellemesi ile belirttiğimiz gibi Gölgelideki Avşar ailelerinin her biri ayrı ailelerdendir ve hiç birinin bir diğeriyle akrabalığı yoktur.
Cumhuriyet öncesi Hoçvan bir bütün olarak Rus egemenliğindeydi dolaysıyla da tüm resmi işlemler Batum üzerinde yapılmaktaydı. Hoçvanı Rus devleti adına Hoçvanlıların tabiriyle Mintanşin'ler yönetiyordu.
Bolşevik Devriminden sonra Lenin 1920’de Kars ve Ardahan’ı M. Kemal’in yönetiminde ulusal kurtuluş hareketine destek vermek için Ankara hükümetine kendi rızası ile bıraktığı söylense de Bu anlaşmanın gizemi henüz yeterince çözülememiştir.
Gene geçmişten edindiğimiz sözlü bilgilere göre Gölgeli(Korgeli) köyü diğer Hocvan köylerinde olduğu gibi Kürtler ve Türklerin dışında Ermenilerinde yaşadığı bugün kesinlik kazanmıştır.
Hocvan’ın birçok yerinde olduğu gibi Gölgeli(Korgeli)dede kilise tabir edilen tarihi kalıntı hemen hemen yok olmak üzere olduğu gibi, gerek bakımsızlık ve gerekse bilinçsiz define avcılarının kazıları neticesinde birçok çarlık Rusya’sı ve Ermenilerden kalma yapılar sadece kalıntı halindedir. 
İsim bazında yapılan araştırmalar Hocvan köylerinin tamamında olduğu gibi köyün isminin Kürtçe KORGELİ olduğu ve 12 Eylül 1980 darbesiyle birlikte gene Hocandaki köylerin tamamında olduğu gibi bu köyünde adı orijini ile tamamen alakasız bir biçimde GÖLGELİ (Gölgelik) anlamında ifade eder şekilde değiştirilmiştir.
Geçmişte yer ve yöre isimleri ya coğrafik özelliklerinden, ya da yörede etkili olan etnik yapıların meslek ya da karakter özelliklerinden olduğu varsayılır. Yazılı edebiyatı hemen hemen yok sayılan bu yörenin tarihi daha çok söylencelere ve kültürel etnik durumu ile bağlantılı olduğu bir gerçektir.
Hocvan tarihi araştırmalarının sonucuna göre Gölgalu olan köyün adı zamanla Korgeli halini aldığı rivayet edilir.
Köyünün ismi Kürtçede “kor” kökünden türeyip (kör) anlamındadır. Zamanla bu kör, her hangi bir zat ise adına yakışır Kürtçede ‘’gelli’’(halk-topluluk ‘’yaşanılan yer-yöre’’) anlamındaGölgeli(Korgeli) halini almıştır. Köyü kuranın bilgilerine erişmek oldukça zor, belki de imkânsız. 
Xeskar, Beberek, Şimdiki adı ile Samanbeyli(Sıxırpet), Gölgeli(Korgeli) ve Pangis köylerinin zaman zaman çeşitli ileri gelenlerin sohbetlerde akraba olduğu duyumlarını almıştık/almaktayız, nitekim Xeskarlı deli Memet’le osso sülalesinden İbee(İbrahim beyin çok yakın akrabalığından söz edilir ve bu akrabalık günümüze kadar birinci derecede süregelir. Gölgeli(Korgeli) köyünün profiline baktığımızda başlıca 7 takımdan oluşmaktadır
 
1-osso,
2-Muhacir(mala mele),
3-Bengzo,
4-cefo,
5-Boylu,
6-Mala Mıstık
7-Mala Kasım
8-Çolo,
9-Palyoş olmak üzere 9 takımın mevcudiyetinden bahsedilse de bunun aslında öyle olmadığı geçmişten gelen fakat tam olarak teyit edilmeyen bilgilere göre toplam 7 takım olduğu, Mala Mıstık, Boylu ile Mala Kasım’ın birer aile oldukları ve sonradan köye yerleştikleri kuvvetle ihtimal dâhilindedir. Nitekim Gölgeli(Korgeli)’nin tarihi akışını ve geçmişini iyi analiz edemeyen bazı zihniyetler nereden icap ettiği pek anlaşılamayan vakıf adı altında kurdukları bir web sitesi ile gerek köyü ve gerekse köyün dışında yaşayan/yaşamış ileri gelen en saygıdeğer isimlerin bir kısmını yok sayarak kendi takımlarını ön plana çıkarma çabasında oldukları gözden kaçmamaktadır!.. Gölgeli(Korgeli) köylülerinin bu tür isimlerini ön plana çıkaran oluşumlara kanmayacağı açık ve nettir!..
Yükleniyor...

Hüsamettin AVŞAR

ALEXA